با توجه بر اینکه رفتارهای پرتنش و مخاطره آمیز در جامعه به دلایل مختلف از جمله مسائل اقتصادی و اجتماعی و سیاسی رو به گسترش است لذا این امور موجبات بروز دعاوی کیفری را در جامعه بیش از بیش آشکارتر می نماید.

تعریف و شرح مختصری از دعاوی کیفری

در هر زمانی که در سطح اجتماع رفتاری اتفاق می افتد که به آن جرم می گوئیم دارای دو جنبه خواهد بود،  یکی از این جنبه ها که مرتبط با جامعه بوده و رابطه میتقیمی هم با امنیت  اجتماعی دارد جنبه عمومی آن جرم خواهد بود در اینجا  دادستان که به عنوان نماینده مدعی العموم تکلیف دارد که از منافع جامعه حمایت کرده و از آسیب های مادی و معنوی که بر اثر ارتکاب یک جرم به جامعه وارد خواهد شد جلوگیری و دفاع می­نماید در نتیجه بعد از ارتکاب جرم دادسرای عمومی و انقلاب که دادستان ریاست آن را بر عهده خواهد داشت  دستور رسیدگی را خواهد داد و بعد ازاینکه جرم به اثبات رسید و قرار مچرمیت صادر شد به وسیله کیفرخواست از دادگاه برای مجرم تقاضای مجازات می نماید. پس از اینکه کیفر خواست  صادر می گردد و رسدگی در مرجع صالح  قاضی مبادرت به انشاء رای می نماید  که در مهلت های مشخص و معینی کهئدر قانون وجود دارد مسبت به آن با توجه به شرایط  پرونده و نحوه رسیدگی  اعتراض صورت خواهد پذیرفت.

مهلت واخواهی برای دعاوی کیفری که به صورت غیابی صادر شده است از زمان ابلاغ رای به مدت۲۰روز می باشد و مهلت تجدیدنظر خواهی هم پس از سپری شدن مهلت واخواهی در آرای غیابی و در صورتی که رای حضوری باشد بعد از ابلاغ رای به مدت ۲۰ روز می باشد و مهلت  واخواهی و تجدیدنظر خواهی برای افراد مقیم خارج از ایران ۲ ماه از تاریخ ابلاغ رای خواهد بود و  پس از قطعی شدن حکم دادگاه حسب مورد در محاکم تجدیدنظر و یا به علت عدم اعتراض حکم دادگاه بدوی قطعی شده باشد پرونده جهت اجرای حکم به اجرای احکام دادگاه کیفری ارسال می شود و در مورد آن اتخاذ تصمیم می گردد.

رسیدگی دعاوی کیفری به طور کلی شامل مراحل ذیل می گردد:

  1. ارتکاب جرم
  2. شکایت شاکی در دادسرا و تعقیب شکایت در دادسرا
  3. انجام تحقیقات مقدماتی مربوط به شمایت در دادسرا
  4. صدور قرار مجرمیت و کیفر خواست
  5. رسیدگی در دادگاه
  6. واخواهی نسبت به رای
  7. تجدیدنظر خواهی در محاکم تجدیدنظر
  8. فرجام خواهی در موارد معین
  9. اجرای حکم

دعاوی کیفریبه دسته های مختلفی طبقه بندی می گردند که به شرح ذیل می باشد:

جرایمی که با امنیت و آسایش عمومی در ارتباط هستند و موجب بر هم زدن امنیت می گردند که عبارتند از:

  • اخلال در نظم عمومی
  • اخلال در نظم اقتصادی
  • افساد فی الارض
  • جعل و استفاده از سند مجعول
  • رابطه نامشروع
  • ربا
  • قمار
  • جرایم علیه مامورین دولتی
  • تغییر کاربری
  • تصرف عدوانی و مزاحمت و ممانعت از حق
  • بغی
  • محاربه

جرایمی که بر علیه اشخاص اتفاق می افتد و رابطه مستقیم با شرایط و اوصاع و احوال شخص خواهد داشت که عبارتند از:

  • قتل عمد، شبه عمد و خطای محض
  • جرح عمد، شبه عمد و خطای محض
  • نزاع دسته جمعی
  • آدم ربایی
  • توهین
  • افترا
  • تهدید
  • نشر اکاذیب
  • مزاحمت تلفنی
  • هتک حرمت منزل و مسکن
  • توقیف یا اخفای اشخاص
  • سقط جنین
  • نوزاد ربایی
  • تصادفات رانندگی

جرایمی که علیه اموال رخ می دهد و امور مالی اشخاص را تحت تاثیر خواهد گذاشت عبارتند از:

  • کلاهبرداری
  • تحصیل مال از طریق نامشروع
  • انتقال مال غیر
  • معامله معارض
  • سرقت
  • خیانت در امانت
  • سوء استفاده از سفید امضا
  • صدور چک پرداخت نشدنی
  • تخریب

جرایم علیه خانواده که ارتباط با روابط بین زوجین و یا سایر افراد خانواده دارد از قبیل:

  • ترک انفاق
  • عدم ثبت نکاح
  • سایر جرایم مرتبط با امور خانوادگی

جرایمی که مربوط به رایانه و محیط های مجازی و سایبری می گردد از قبیل:

  • سرقت رایانه ای
  • جعل رایانه ای
  • دسترسی غیر مجاز به حامل های داده
  • سایر جرایم مرتبط با فضای مجازی