حضانت فرزند

زمانی که پدر و مادر با یکدیگر زندگی می کنند نگهداری بر عهده هر دوی آنها است .

اما درصورتی که پدر و مادر از یکدیگر جدا زندگی می کنند حضانت چنین فرزندانی چه پسر باشد و چه دختر، تا 7 سالگی با مادر و پس از آن با پدر است. طبق فتوای فقها و رویه قضایی مدت حضانت تا بلوغ شرعی است و بعد از این سن انتخاب با خود فرزند می باشد ؛

توضيح اينكه حضانت مخصوص اطفال است و با رسيدن به سن بلوغ دادگاه خود را فارغ از رسيدگي درخصوص حضانت دانسته و فرزندان حق انتخاب ادامه زندگي نزد يكي از والدين را خواهند داشت كه در هر صورت تأمين مخارج زندگي با پدر خواهد بود

بعداز هفت سالگی و درصورت حدوث اختلاف بین والدین ، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک به تشخیص دادگاه است . مثلا چنانکه برای یکی از والدین مشکلی پیش آید از قبیل عدم صلاحیت در نگهداری طفل یا اعتراض یکی از والدین در نحوه نگهداری طفل ، حتی در مدتی که اولویت بنگهداری با پدر یا مادر است بازهم امکان تغییر صاحب حضانت خواهد بود.

طفل را نمی‌توان از ابوین و یا از پدر و یا از مادری که حضانت با او است گرفت مگر در صورت وجود علت قانونی.

ازدواج مجدد مادر حق حضانت وی را به نفع پدر ساقط می کند امادر مواردی که پدر فوت کرده باشد، ازدواج مجدد مادر موجب سقوط حق حضانت وی نخواهد شد.

در صورتی که پدر و مادر هر دو فوت کرده باشند حضانت با جد پدری و پس از آن با سایر خویشاوندان طفل است.

چند نکته در باب حضانت

  • رای وحدت رویه ۶۱۷ مورخ۱۳۷۶؛ بین طفل مشروع و نامشروع از جهت حقوق و تکالیف اصولاً تفاوتی وجود ندارد.
  • حضانت در لغت به معنای نگهداری است.
  • معنای اصطلاحی حضانت عبارتست از ولایت و سلطنت بر تربیت و متعلقات آن از قبیل نگهداری کودک گذاردن او در بستر و.. مانند آن.
  • رضاع یا شیر دادن مادر به طفل جزء حضانت نیست.
  • مادر مجبور نیست که به طفل خود شیر بدهد مگر در صورتی که تغذیه طفل به غیر شیر مادر ممکن نباشد.
  • نفقه اولاد بر عهده پدر است پس از فوت پدر یا عدم قدرت او به انفاق به عهده اجداد پدری است با رعایت الاقرب‌فالاقرب در صورت‌نبودن پدر و اجداد پدری و یا عدم قدرت آنها نفقه بر عهده مادر است.
  • حضانت حق محض است یعنی هم حق و هم تکلیف است.
  • حضانت برای مادر حق قابل اسقاط و برای پدر تکلیف است.

  • هیچ یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهده آنها است از نگاهداری او امتناع کند در صورت امتناع یکی از ابوین‌ حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از اقرباء و یا به تقاضای مدعی‌العموم نگاهداری طفل را به هریک از ابوین که حضانت به عهده او‌ است الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا مؤثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هر گاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.
  • برای نگاهداری طفل مادر تا دو سال از تاریخ ولادت او اولویت خواهد داشت پس از انقضاء این مدت حضانت با پدر است مگر‌ نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود.
  • هر گاه در اثر عدم مواظبت یا انحطاط اخلاقی پدر یا مادری که طفل تحت حضانت او است صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در‌ معرض خطر باشد محکمه می‌تواند به تقاضای اقربای طفل یا به تقاضای قیم او یا به تقاضای مدعی‌العموم هر تصمیمی را که  برای حضانت طفل‌ مقتضی بداند اتخاذ کند.
  • در صورت فوت یکی از ابوین حضانت طفل با آن که زنده است خواهد بود هر چند متوفی پدر طفل بوده و برای او قیم معین کرده‌ باشد.
  • اگر مادر در مدتی که حضانت طفل با او است مبتلا به جنون شود یا به دیگری شوهر کند حق حضانت با پدر خواهد بود.
  • هرگاه مادر طفل شوهر کند نگهداری طفل به پدر سپرده خواهد شد.

  • هرگاه مادر ازدواج کند و حضانت به پدر سپرده شود و ازدواج مادرم نحل شود، مادر حق خود را باز خواهد یافت.
  • درصورت فقدان پدر و مادر حضانت با جد پدری است.
  • درصورت فقدان پدر و مادر حضانت به خویشان نسبی به ترتیب ارث واگذار خواهد شد.
  • شرایط حضانت؛ بلوغ- عقل- توانایی عملی- شایستگی اخلاقی- عدم ازدواج مادر با شخص دیگر- اسلام.
  • اصل بر بقای حضانت است.
  • در مورد ابتلا به بیماری های واگیردار نیز اصل بر بقای حضانت است
  • در مورد بیماریهای مهم دادگاه می تواند با رعایت مصلحت طفل حضانت را به شخص دیگری واگذار کند.
  • برای نگاهداری طفل مادر تا دو سال از تاریخ ولادت او اولویت خواهد داشت پس از انقضاء این مدت حضانت با پدر است مگر‌ نسبت به اطفال اناث که تا سال هفتم حضانت آنها با مادر خواهد بود.
  • برای سقوط حضانت بلوغ کافی نیست و رشد نیز لازم است.

  • هیچ یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهده آنها است از نگاهداری او امتناع کند در صورت امتناع یکی از ابوین‌ حاکم باید به تقاضای دیگری یا به تقاضای قیم یا یکی از اقرباء و یا به تقاضای مدعی‌العموم نگاهداری طفل را به هر یک از ابوین که حضانت به عهده او‌است الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا مؤثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هر گاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.
  • در مورد اجرت حضانت بین فقها اختلاف است.
  • نظر اقوی این است که حضانت طفل اجرت ندارد و قانون ما نیز این نظر را پذیرفته است.
  • حضانت فرزندان صغیر یا محجوری که پدرانشان به مقام والای شهادت رسیده یا فوت شده باشند با مادران آنها خواهد بود.