حسابرسی چیست ؟

حسابرسی در یک جمله عبارت است از بازرسی جستجوگرانه کلیه مدارک و اسناد حسابداری به منظور کشف تقلب و اشتباه.

حسابرس وظیفه بررسی صحت اسناد مالی و حسابداری و انطباق آنها با اصول حسابداری و موارد قانونی را بر عهده دارد. حسابرسی و حسابداری شباهت های زیادی با هم دارند. در واقع حسابرسان کار حسابداران را بررسی و نتیجه کار خود را به هیأت مدیره، سهامداران، بانک ها و سایر سازمان های نظارتی و قانونی ، حسب مورد ، گزارش می کنند.

حسابرس به فرد یا موسسه‌ای گفته می شود که مسئولیت نهایی حسابرسی صورت‌های مالی یا ارائه خدمات مرتبط را به عهده دارد.

هدف از حسابرسی صورت‌های مالی چیست؟

اهدف از حسابرسی، ظهارنظر نسبت به این موضوع است که آیا صورت‌های مالی بر اساس استانداردهای حسابداری تهیه شده است یا خیر.

حسابرسی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار بر عهده کدام یک از موسسات حسابرسی است؟

بر اساس ماده 11 دستورالعمل موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار (مصوب 8/5/1386 شورای عالی بورس و اوراق بهادار) حسابرسی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار صرفاً توسط موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار انجام می‌شود.

آیا نهادهای مالی یا شرکت‌های دیگر به جز شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ملزم به حسابرسی توسط موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار هستند؟

بله – بر اساس ماده 11 دستورالعمل موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار، علاوه بر شرکت‌های پذیرفته شده در بورس سایر اشخاص حقوقی زیر نیز مکلفند حسابرس مستقل و بازرس قانونی خود را از میان موسسات حسابرسی که در فهرست موسسات حسابرسی معتمد درج شده‌اند، انتخاب نمایند:

الف – شرکتهای متقاضی پذیرش در بورس اوراق بهادار
ب – شرکتهای فرعی شرکتهای پذیرفته شده یا متقاضی پذیرش در بورس اوراق بهادار 
پ – شرکتهای سهامی عام که کل حقوق صاحبان سهام آنها بیشتر از رقم تعیین شده توسط سازمان می‌باشد.
ت – شرکتهای فرعی شرکتهای سهامی عام موضوع بند “پ” فوق
ث – کلیه نهادهای مالی موضوع بند 21 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب آذرماه 1384 و شرکتهای فرعی آنها
ج – کلیه کانونهای موضوع بند 5 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب آذرماه 1384
چ – سایر واحدهایی که متقاضی انتشار عمومی اوراق مشارکت مشمول ثبت نزد سازمان هستند.

مهارت‌های مورد نیاز حسابرس کدامند ؟

برای انجام کار حسابرسی شما باید در زمینه محاسبات و تحلیل اطلاعا مهارت بالا و قابل قبولی داشته باشید. البته در سال های اخیر به دلیل کامپیوتری شدن سیستم‌های مالی و حسابداری، یک حسابرس کارآمد می‌بایست علاوه بر اصول و فنون حسابداری و حسابرسی به کار با نرم افزارهای مالی و حسابداری مختلف نیز تسلط داشته باشد.  همچنین باید دارای مهارت‌های ارتباطی،کلامی و نوشتاری خوبی باشید. شما به عنوان حسابرس باید بسیار دقیق بوده و توجه زیادی به جزئیات داشته باشید.

تقسیم بندی حسابرسان

شاغلان حرفه حسابرسی در یک تقسیم بندی کلی به دو گروه اصلی تفکیک می شوند :

حسابرسان داخلی : 1-این گروه از حسابرسان ، کارمند واحد مورد رسیدگی هستند، و در واقع رابط میان هیات مدیره و شرکت بوده و گزارش رسیدگی خود را به طور هفتگی، ماهانه یا سالانه به مدیرعامل و هیات مدیره ارائه می دهند . این گروه از حسابرسان عملیات داخل واحد تجاری را رسیدگی می کنند.

حسابرسان مستقل: 2-این گروه از حسابرسان، افرادی هستند که در موسسات حسابرسی مشغول کار هستند و بر اساس قرارداد میان شرکتها یا سازمانها با این موسسات، عملیات حسابداری و مالی واحد تجاری را بر اساس اصول و موازین حسابداری مورد رسیدگی قرار می دهند و گزارش خود را به مجمع عمومی صاحبان سهام ارائه می کنند. در واقع حسابرسان مستقل رابط میان صاحبان شرکت و هیات مدیره شرکت می باشند.

محل کار و ساعت کار حسابرس

در حال حاضر در ایران ، سازمان حسابرسی به عنوان یک سازمان دولتی، بزرگترین موسسه حسابرسی است و در کنار آن سایر موسسات حسابرسی دولتی و خصوصی مشغول فعالیت می باشند.

برای اینکه بتوانید یک حسابرس باشید ابتدا باید یک حسابدار توانا باشید. هرچند که گاهی برای حسابرس داخلی شدن لزوما نیازی به حسابدار بودن نیست اگرچه این می تواند به شما در برخی از مشاغل خاص کمک کند.

اغلب حسابرسان به صورت تمام وقت کار می کنند. گاهی نیز بنا به نیاز اضافه کاری انجام می دهند. کارکردن به صورت پاره وقت نیز در این شغل امکان پذیر است. حسابرس می تواند در دفتر خود یا در سازمان مشتری کار کند. گاهی نیز برای رفتن به بخش ها و شعبه های مختلف مشتری باید در سفر باشند.

ساعت کار یک حسابرس همانند حسابداران در زمان های خاصی از سال مثل انتهای سال مالی شرکت ها (که معمولا در انتهای سال شمسی است) بسیار بیشتر از بقیه زمان هاست. به این دلیل که باید گزارش های مالی و حسابرسی را برای مدیران و سهامداران شرکت که در مجمع شرکت می کنند آماده نمایند.

وظایف و مسئولیت‌های حسابرس

  • بررسی حسابهای شرکت – به منظور تطبیق آنها با قوانین و مقررات مالی و اطمینان از صحت و درستی آنها
  •   جمع آوری و تحلیل آمار و ارقام – به منظور کنترل هرچه بیشتر عملیات حسابداران و اطمینان از صحت گزارش های ارائه شده توسط تیم حسابداری
  •  شناسایی مشخصات و ویژگی های کسب و کار – به منظور شناخت بیشتر شرکت و صنعت مورد فعالیت و در نتیجه افزایش کیفیت کار رسیدگی
  •  ارزیابی سیستم های گزارش مالی شرکت – به منظور اطمینان از صحت عملکرد آنها
  •  ایجاد ارتباط کاری مطلوب با مشتریان – به منظور تعامل بهتر با آنها و سهولت در دریافت اطلاعات و گزارشهای مورد نیاز
  •  ارائه پیشنهادات به منظور پیشرفت و توسعه و ایجاد فرایندهای کنترلی داخلی برای جلوگیری از ایجاد خطا و مشکل و احیانا سوء استفاده مالی کارکنان
  •  حسابرس داخلی نیز سیاستها، رویه ها و توان مالی شرکت را به منظور بهبود کارآیی آن ارزیابی و بررسی می کند.

انواع حسابرسی

حسابرسی انواع گوناگون دارد و مهمترین آنها عبارتند از:

  • حسابرسی صورت‌های مالی
  • حسابرسی رعایتی
  • حسابرسی عملیاتی 
  • حسابرسی قانونی
  • حسابرسی داخلی
  • حسابرسی صورت‎های مالی

هر گاه از حسابرسی بدون قید و شرط اضافی یاد شود، منظور همان «حسابرسی صورت‌های مالی» یا به اختصار «حسابرسی مالی» است. هدف اصلی این حسابرسی اعتباردهی به صورتهای مالی است. منظور از اعتباردهی، اظهار عقیده یا قضاوت شخص یا اشخاص مستقل و ذی‌صلاح نسبت به مطابقت تمامی جنبه‌های با اهمیت ادعاهای منعکس در صورت‌های مالی با معیارهای تعیین شده یعنی اصول حسابداری است. البته چنین اظهار نظر یا قضاوتی باید مبتنی بر شواهد معتبر و کافی باشد.

حسابرسی رعایتی

مقصود از حسابرسی رعایت، تعیین میزان رعایت احکام، سیاست‌ها، پیمان‌ها، قوانین و مقررات دولتی و کنترلهای داخلی توسط شرکت‌های مورد رسیدگی است. برای مثال، شرکت‌ها می‌توانند تعیین میزان رعایت احکام و سیاست‌های داخلی توسط بخش‌های مختلف سازمان را از حسابرسان خود درخواست نمایند. مثال دیگر، حسابرسی اظهارنامه‌های مالیاتی اشخاص یا شرکت‌ها توسط ممیزان وزارت امور اقتصادی و دارایی جهت تعیین میزان رعایت قانون مالیات‌ها است.

حسابرسی عملیاتی

تعریف حسابرسی عملیاتی از دیدگاه کمیتهٔ ویژهٔ حسابرسی عملیاتی و مدیریت (وابسته به انجمن حسابداران رسمی آمریکا) البته با اندکی دخل و تصرف به شرح زیر است: حسابرسی عملیاتی عبارت است از بررسی بسامان فعالیت‌های سازمان یا بخش معینی از آن در ارتباط با اهداف تعیین شده. هدف اصلی حسابرسی عملیاتی، ارزیابی رعایتِ «صرفه اقتصادی» هنگام تهیه منابع و ارزیابی «کارآیی» عملیات هنگام اسنفاده از منابع و «اثربخشیِ» عملیات برای نیل به اهداف از قبل تعیین شده، تشخیص فرصت‌های بهبود عملیات و ارائه پیشنهادهای اصلاحی به مدیران سازمان است.

ارزیابی صرفه اقتصادی، کارآیی و اثربخشی سیستم حسابداری کامپیوتری یک شرکت و ارائه پیشنهادهای اصلاحی، نمونه‌ای از حسابرسی عملیاتی است. در این نوع از حسابرسی، معیار مورد استفاده برای ارزیابی ادعاهای مدیریت با معیار مورد نظر در حسابرسی صورت‌های مالی متفاوت است. به همین دلیل در مقایسه با حسابرسی صورت‌های مالی و حسابرسی رعایت، حسابرسی عملیاتی با مسایل و چالش‌های دیگری نیز مواجه است؛ زیرا در این زمینه حسابرسان باید به شناسایی یا تعریف اهداف و معیارهای قابل اندازه گیری بپردازند تا بتوانند به کمک آن اثربخشی و کارآیی عملیات را ارزیابی کنند.

حسابرسی قانونی

در سال‌های اخیر، دعوت از حسابرسان برای ارائه خدمات «حسابرسی قانونی» (Forensic Audit) به ویژه هنگام بروز اختلافات مالی، گسترش فزاینده‌ای یافته است. حسابرسی قانونی در واقع مشابه خدمت پزشکان در امر «پزشکی قانونی» است. برخی از مواردی که اجرای حسابرسی قانونی می‌تواند ضرورت یابد به شرح زیر است:

  • تقلب‌های تجاری یا کارکنان شرکت‌ها؛
  • خسارت‌های تجاری – اقتصادی؛
  • اختلاف بین سهامداران یا شرکا؛

حسابرس‌ها چه کارهایی را انجام نمی‌دهند؟

  • حسابرسی سایر اطلاعات ارائه‌شده به اعضای شرکت، برای نمونه گزارش ارائه‌شده به مدیران؛
  • بررسی تک‌تک ارقام در گزارش مالی. حسابرسی فقط براساس بررسی گزیده‌ای از اقلام انجام می‌شود؛:
  • قضاوت درباره‌ی مناسب بودن فعالیت‌ها یا استراتژی‌های تجاری شرکت یا تصمیم‌های گرفته‌شده توسط مدیران؛
  • بررسی هریک از معامله‌های انجام‌شده توسط شرکت؛
  • بررسی کفایت نظارت‌های داخلی شرکت؛
  • نظرسنجی از سهامداران درخصوص کیفیت کار مدیران و مدیریت، کیفیت اداره‌ی شرکت یا کیفیت فرایندها و کنترل‌های مدیریت ریسک سازمان.

حسابرس‌ها چه کارهایی را نمی‌توانند انجام بدهند؟

  • پیش‌بینی آینده: حسابرسی به دوره‌ی حسابداری مشخصی در گذشته مربوط است. حسابرس‌ها نباید قضاوت کنند که در آینده چه اتفاقی رخ می‌دهد و نمی‌توانند تضمین کنند که شرکت موردنظر همچنان به فعالیت خود در آن تجارت ادامه خواهد داد.
  • حضور همیشگی در شرکت: حسابرسی در چارچوب زمانی معینی انجام می‌شود و حسابرسان همیشه در شرکت حضور ندارند. هدف اصلی حسابرسی، دستیابی‌ به نظری کلی درمورد اطلاعات موجود در گزارش مالی است، نه شناسایی تمام تخلف‌های احتمالی. درست است که حسابرسان همیشه باید مراقب نشانه‌های تقلب‌های احتمالی باشند، ولی هرگز نمی‌توان مطمئن بود که همه‌ی تقلب‌ها را شناسایی می‌کنند.

حسابرسان به‌طور خاص چه کارهایی انجام می‌دهند؟

  • حسابرسان می‌توانند درمورد دامنه‌ی کارهای حسابرسی خود با شرکت مربوطه بحث کنند. گاهی مدیران شرکت از آنها می‌خواهند برای حصول نتیجه‌‌‌آی معین فرآیندهای بیشتری انجام بدهند. حسابرسان باید استقلال خود را حفظ کنند تا بررسی‌ها و قضاوت‌های آنها عینی و بی‌طرفانه باشد. حسابرسان بسته‌ به ریسک‌ها و پایش‌هایی که شناسایی کرده‌اند، نوع و گستردگی فرایندهای حسابرسی را تعیین می‌کنند. این فرایندها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
  • پرسیدن طیف وسیعی از سوالات (از سوالات رسمی کتبی گرفته تا سوالات غیررسمی شفاهی) از افراد مختلف در شرکت؛
  • بررسی سوابق مالی و حسابداری و سایر اسناد و اقلام ملموس مانند کارخانه و تجهیزات؛
  • قضاوت درمورد فرض‌ها یا برآوردهای مهمی که مدیریت در زمان تهیه‌ی گزارش مالی انجام داده است؛
  • دریافت تاییدیه‌های کتبی درمورد مسائل خاص؛ برای نمونه از بدهکار می‌خواهد مبلغی را که به شرکت موردنظر بدهکار است، تایید کند.
  • سنجش برخی از پایش‌های درونی سازمان؛
  • نظارت بر نحوه‌ی اجرای بعضی از فرایندها.

چه تفاوت‌هایی میان حسابداری و حسابرسی وجود دارد؟

این دو حرفه به همان اندازه که شبیه یکدیگرد، تفاوت‌هایی نیز با هم دارند:

  • حسابداران معمولا کارمندان شرکتی هستند که برای آن کار می‌کنند، درحالی‌که حسابرسان معمولا توسط شرکت دیگری، برای بررسی درستی کارهای حسابدار استخدام می‌شوند. گرچه همیشه این‌طور نیست، ولی به‌طورکلی حسابرس هیچ ارتباط مالی‌ای با شرکت ندارد.
  • حسابدار کارهای خود را به‌صورت روزانه انجام می‌دهد، درحالی‌که حسابرس معمولا کارهای حسابداری سه‌ماهه یا سالانه را انجام می‌دهد. حسابرسان معمولا در شرایط خاص، مثلا مشکوک شدن به تقلب، به شرکت آورده می‌شوند.
  • استانداردهای حسابداری بین‌المللی بر کارهای حسابداران حاکم است، ولی کارهای حسابرسان باید براساس استانداردهای حسابرسی انجام شود.
  • استخدام حسابدار در شرکت ضروری است ولی استخدام حسابرس، گزینه‌ای اختیاری است.
  • حسابداران در پایان سال صورت‌های مالی شرکت را تنظیم می‌کنند. این صورت‌های مالی، تصویری از ثبات مالی شرکت را ارائه می‌دهد. ولی حسابرس صورت‌های مالی را بررسی و درستی آنها را مشخص می‌کند.
  • ازآنجاکه حسابداران برای شرکت مشخصی کار می‌کنند، معمولا اتاق یا فضای کاری مختص خود را دارند، درحالی‌که حسابرسان معمولا جای ثابتی ندارند و از شرکتی به شرکت دیگری می‌روند

وظایف کلیدی یک حسابرس مالی چیست؟

تقریبا در هر سازمان و تشکیلاتی چه کوچک باشد، چه بزرگ؛ چه نوپا باشد، چه قدیمی؛ وجود حسابدار در آن، الزامی است. اگر در حال حاضر یک کسب‌ وکار کوچک را اداره می‌کنید یا برای قدم نهادن در این راه برنامه ریزی می‌کنید، یکی از بهترین منابع شما، فردی است که تراز بودجه ‌ی شما را به دست می‌آورد، صورت سود و زیان و مالیات شرکت را، آماده می‌کند و همچنین کمک می‌کند از تکنولوژی خود بیشترین بازدهی را به دست آورید؛ این شخص حساب دار شما است. یک حسابدار خوب با توجه به دانش و تجربه‌ی وسیعی که از همکاری با کسب‌ وکارهای مختلف به دست آورده، حتی می‌تواند نقش شریک و مشاور شما را هم به عهده بگیرد. حساب دار شما به‌طور حتم، مورد اعتماد ترین مشاور کسب‌ وکار شما است. مسلماً می‌دانید حضور فرد قابل‌ اعتمادی که از نخستین مراحل راه‌اندازی شرکت، امور مالی را به‌درستی درک کند، تا چه اندازه ضروری است. که از ابتدا نیاز به آن ها احساس می شود و حضورش ضروری است.

دو حوزه اصلی حسابداری، حسابداری مالی و حسابداری مدیریت هستند. اغلب توجه عمومی به حسابداری مالی معطوف شده که تمرکز آن بر تهیه و ارائه صورت های مالی شامل، تراز نامه، صورت سود و زیان، صورت سود و زیان جامع و صورت جریان وجوه نقد است. شاخه ی دیگر حسابداری، حسابداری مدیریت است. حسابداری مدیریت مسئولیت تهیه اطلاعات برای استفاده کنندگان درون سازمان را به عهده دارد، به نحوی که آن ها را در برنامه ریزی، کنترل عملیات، تصمیم گیری و … یاری نماید. حلقه ی ارتباطی بین این دو حوزه حسابداری، حساب داری صنعتی ( حسابداری بهای تمام شده ) نام دارد.

حسابرسی مالی

هدف حسابرس مالی فراهم آوردن اطلاعات مفید برای استفاده کنندگان برون سازمانی، شامل سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان است. حساب داری مالی مستلزم تبعیت از اصول عمومی پذیرفته شده ی حسابداری است. اطلاعات حساب داری مالی نوعا تاریخی، کمی، پولی و قابل رسیدگی بوده و منعکس کننده فعالیت های کل سازمان هستند.

انواع حسابرس مالی

وظایف عادی: در برگیرنده مهارت های دفترداری ابتدایی و حسابداری هزینه است. ثبت درآمدها و هزینه های شرکت و کنترل حساب سود و زیان، حسابداری حقوق و دستمزد و روش محاسبه حقوق پرسنل از این موارد هستند.

وظایف تکنیکی: شامل بودجه بندی و حسابداری مدیریت است. مثل فرآیند شناسایی،‌ اندازه‌گیری، گردآوری، سنجش، تحلیل، تفسیر و ارائه آن گروه از اطلاعات مالی و سایر اطلاعات کمی و عملکردی، درک روابط محلی و معلولی، تشخیص فعالیت‌هایی که ارزش‌افزوده ایجاد نمی‌کنند یا کارآیی ندارند و…

وظایف حرفه ای:  وظایف حسابرسی ، تصمیم گیری و گزارشگری را شامل می شود که مستلزم داشتن فهم عمیق و قدرت بالای تجزیه و تحلیل ترازنامه ها و گزارش های سود و زیان و گردش وجوه نقد است. جمع آوری و تحلیل آمار و ارقام به منظور کنترل هرچه بیشتر عملیات حسابداران و اطمینان از صحت گزارش های ارائه شده توسط تیم حسابداری و ارزیابی سیستم های گزارش مالی شرکت به منظور اطمینان از صحت عملکرد آنها از این دسته وظایف هستند.

وظایف پژوهشی: شامل مهارت های تحلیلی و طراحی سیستم و مشاوره ی حرفه ای مستقل را در بر می گیرد. تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی برای تعیین استراتژی های و دستیابی به اهداف مالی مشتری از اصلی ترین وظیفه های پژوهشی است.

سایر وظایف حسابرسان :

  • اداره سیستمهای حسابداری و دفترداری به نحو کارا و موثر مطابق با قوانین و مقررات مالی و قانونی .
  • انجام اقدامات لازم در زمینه پرداخت حقوق و دستمزد .
  • ثبت به موقع و به تاریخ وقوع کلیه وقایع مالی در دفاتر دستمزد .
  • تهیه دفاتر مالی ، تراز عملکرد ، بودجه ، حساب سود و زیان و سایر صورتهای مالی .
  • نگهداری حساب ریالی انبارها ، اموال و محاسبه قیمت تمام شده و قیمت فروش محصولات .
  • بررسی و تعیین انحرافات و مغایرتهای احتمالی در پرداختها و هزینه ها ، ضایعات خرید و مصرف مواد و قطعات ، ساعات کار تلف شده ، اقلام انبارها و موارد مشابه .
  • تهیه خلاصه وضعیت وصولیها ، پرداختها ، مطالبات ، بدهیها ، نقدینگی شرکت و ارائه آن به مدیریت مالی .
  • ارائه گزارشات مختلف از فعالیتهای مالی به صورت مستمر و ارائه آن به مدیر مالی .

ویژگی های حسابرسان مالی موفق

  • تمرکزدر یک شاخه:

حسابداران موفق سعی می کند ضمن آگاهی حداقلی از حوزه های مختلف حسابداری از قبیل حسابداری مالیاتی، حسابداری مالی، حسابداری بهای تمام شده، حسابداری مدیریت، حسابداری بخش دولتی، حسابرسی داخلی و … در یک محور اصلی به طور خاص تمرکز کنند و در آن حوزه یک متخصص تمام عیار شوند.

  • تخصص و دانش:

تخصص فنی: حسابدار موفق اصول و استانداردهای حسابداری را خوب می شناسد. وی سعی می کند تا حد امکان گواهی نامه های حرفه ای مرتبط با رشته را اخذ کند و مطالعات مستمر داشته باشد. آموزش مستمر چیزی است که حسابدار موفق از آن غافل نمی شود.

تخصص مدیریتی: یک حسابدار موفق، از اصول و تکنیک های مدیریت و اداره کسب و کار آگاه است. بنابراین برای موفق شدن در حسابداری، باید مطالعاتی در حوزه علم مدیریت هم داشت.‎

مهارت سخنوری و نوشتن: یک حسابدار موفق خوب حرف می زند و خوب می نویسد. وی قواعد نوشتن را کاملا رعایت می کند و دقیق و صحیح و محترمانه می نویسد.

  • مدیریت منظم منابع (پول و زمان)

مدیریت پول: حسابداران موفق با پول سازمان و حتی با پول خودش ولخرجی نمی کنند. آنها در وهله اول مدیر مالی خوبی برای زندگی شخصی خود است و تکنیک های مدیریت مالی شخصی را می شناسد.

مدیریت زمان: حسابداران موفق از زمان به به نحو کارآ و مؤثر استفاده می کند. افرادی که نمی توانند زمان را به درستی مدیریت کنند حسابدار موفقی نخواهند شد.